Otwarte oprogramowanie jako dobro publiczne – co to oznacza dla firm wdrażających CRM i HCM?

Raport Komisji Europejskiej (DG CONNECT, 2021) uznaje otwarte oprogramowanie jako dobro publiczne – kategorię ekonomiczną, nie metaforę z materiału marketingowego. To zmienia sposób myślenia o inwestycji w system taki jak SuiteCRM czy MintHCM: dla decydenta IT liczy się to, że nie wybiera darmowego oprogramowania, tylko wchodzi we współdzieloną infrastrukturę z określonym modelem wartości, ryzyka i utrzymania. Ten artykuł pokazuje, co z tego wynika w praktyce – od definicji dobra publicznego, przez zarządzanie SuiteCRM i MintHCM, po konkretne pytania przed wdrożeniem.

Czym jest dobro publiczne w klasycznej ekonomii?

Dobro publiczne to zasób spełniający jednocześnie dwa warunki (Samuelson, 1954). Po pierwsze, korzystanie z niego przez jedną osobę nie zmniejsza ilości dostępnej dla innych – dobro nie ma charakteru rywalizacyjnego, jak sygnał latarni morskiej. Po drugie, nikogo nie da się w praktyce odciąć od korzystania z niego – dostęp jest niewykluczający. Klasyczne przykłady to obrona narodowa czy czyste powietrze. Kod źródłowy, w zależności od licencji, może być jednocześnie nierywalizacyjny i niewykluczający – i to odróżnia go od większości produktów cyfrowych sprzedawanych w modelu SaaS.

Dlaczego otwarty kod jest bliżej dobra publicznego niż zamknięty SaaS?

Kod źródłowy jest zawsze nierywalizacyjny – skopiowanie pliku nie ubywa go nikomu, niezależnie od licencji. Różnica leży w możliwości wykluczenia, a ta jest wyborem prawnym, nie właściwością techniczną. Zamknięty SaaS tworzy sztuczną wykluczalność przez logowanie, paywall i licencję zabraniającą kopiowania kodu. Licencja open source świadomie z tej możliwości rezygnuje.

Warto tu rozróżnić GPL od AGPL: GPL nie wymaga udostępnienia kodu przy uruchamianiu modyfikacji jako usługi sieciowej, a AGPL (na której oparty jest MintHCM) tak – to domyka tzw. lukę SaaS.

Czym jest „digital public good” według ONZ i czy SuiteCRM lub MintHCM się kwalifikują?

Digital Public Goods Alliance definiuje digital public good jako otwarte oprogramowanie, otwarte dane, otwarte modele AI, otwarte standardy i otwarte treści, zgodne z prawem prywatności i wspierające Cele Zrównoważonego Rozwoju ONZ (UN Roadmap for Digital Cooperation, 2020). Zgodność ocenia się według 9-wskaźnikowego standardu DPGA. SuiteCRM i MintHCM spełniają część tych kryteriów – otwarty kod, dokumentację, brak vendor lock-in – ale żaden z nich nie jest formalnie zarejestrowany w rejestrze DPGA, który koncentruje się głównie na projektach z sektora rozwoju międzynarodowego, zdrowia i edukacji, a nie na enterprise CRM czy HCM.

Czym jest problem gapowicza i dlaczego dotyczy też Twojej firmy?

Problem gapowicza (free-rider problem) to sytuacja, w której firmy korzystają z dobra publicznego, nie ponosząc kosztów jego utrzymania, co z czasem osłabia zdolność projektu do przetrwania (Digital Public Goods Alliance, 2022). Dane Linux Foundation pokazują skalę zjawiska: w badaniu Census II (2022) 136 deweloperów odpowiadało za ponad 80% linii kodu w 50 najpopularniejszych pakietach OSS. Census III (2024) wykazał, że w 81% badanych projektów za 80% commitów odpowiadało 10 lub mniej osób. Incydent z biblioteką XZ Utils w 2024 roku – backdoor wprowadzony przez osobę, która przez lata była jedynym aktywnym maintainerem – pokazał, jak realne jest to ryzyko.

Czym różni się zarządzanie CRM od zarządzania HCM?

SuiteCRM powstał w 2013 roku jako fork ostatniej otwartej wersji SugarCRM Community Edition, którą producent ostatecznie zamknął w 2018 roku. Projekt rozwija spółka SuiteCRM Ltd wspólnie z siecią niezależnych partnerów wdrożeniowych w Europie na licencji GPL. MintHCM, na licencji AGPLv3, jest rozwijany od pierwszego publicznego wydania w 2019 roku głównie przez eVolpe. Węższy krąg głównych kontrybutorów oznacza inny profil ryzyka „bus factor” niż w przypadku SuiteCRM, choć kod obu projektów pozostaje publicznie dostępny niezależnie od losów firmy stojącej za rozwojem.

Czy otwartość kodu oznacza otwartość Twoich danych?

Nie – to dwa odrębne wymiary, które łatwo pomylić. Otwarty kod dotyczy tego, kto może czytać i modyfikować oprogramowanie; poufność danych zależy od tego, gdzie hostujesz instancję i jak skonfigurujesz uprawnienia dostępu. Rozróżnienie ma większe znaczenie w HCM niż w CRM: system CRM przetwarza głównie dane kontaktowe klientów, a HCM częściej gromadzi dane podlegające art. 9 RODO – informacje o zwolnieniach lekarskich, czasem o przynależności związkowej. To dodatkowy argument, by przy wdrożeniu HCM traktować konfigurację dostępu i hosting jako decyzję osobną od wyboru licencji.

Jak ocenić „zdrowie” projektu open source przed wdrożeniem w CRM lub HCM?

Przed wyborem systemu opartego na otwartym kodzie warto sprawdzić kilka konkretnych sygnałów, zanim oceni się same funkcjonalności:

Żadne z tych pytań nie ma jednej „dobrej” odpowiedzi – chodzi o świadomą decyzję, nie o eliminację open source z rozważań.

SuiteCRM vs MintHCM – porównanie zarządzania

Kategoria	SuiteCRM	MintHCM
Rok powstania	2013 (fork SugarCRM CE)	2019 (pierwsze publiczne wydanie)
Licencja	GPL	AGPLv3
Główny rozwój	SuiteCRM Ltd + community	eVolpe
Ekosystem partnerów wdrożeniowych	Kilku partnerów w Europie	Rozwijający się, skoncentrowany wokół eVolpe
Obszar zastosowania	CRM (dane klientów)	HCM (dane pracownicze, w tym częściej art. 9 RODO)
Charakterystyczne ryzyko	Zależność od jednego głównego dostawcy przy niższej dywersyfikacji kontrybutorów niż w dużych projektach infrastrukturalnych	Węższy krąg kontrybutorów niż SuiteCRM, wyższa koncentracja wiedzy w jednej firmie

Jesteś gotowy na prowadzenie dużego projektu wdrożeniowego w Twojej firmie?

Wiesz, o co zapytać dostawcę? Jak przygotować własny zespół? Jak stworzyć skuteczne zapytanie ofertowe? Jaką metodykę wybrać? Na co zwrócić uwagę negocjując umowę wdrożeniową i serwisową?

Specjalnie dla Ciebie stworzyliśmy darmowy kurs mailowy przygotowujący do prowadzenia wdrożeń.

Codziennie przez dwa tygodnie otrzymasz od nas na swoją skrzynkę kolejną dawkę wiedzy, która pozwoli odnaleźć Ci się w tym skomplikowanym procesie.

dowiedz się więcej o kursie

Darmowy kurs mailowy